आस्थाका साथ कुकुर तिहार ।।।

थाङमिचागु डटकम संवाददाता

विनोद मण्डल,कार्तिक १५ । कुकुर तिहार नेपालका प्रमुख चाडमध्ये एक, तिहार पर्वको दोस्रो दिन मनाइने एक विशेष दिन हो ।

यो पर्व नेपाली समाजमा गहिरो संस्कार र आस्थाको रूपमा मनाइन्छ, जहाँ कुकुरलाई भगवानका दूत तथा वफादार साथीको रूपमा सम्मान गरिन्छ । कुकुर तिहारले मानिस र जनावरबीचको सम्बन्धलाई अझ प्रगाढ बनाउँदै उनीहरूप्रति आदर, माया र स्नेह व्यक्त गर्ने अवसर प्रदान गर्दछ ।

कुकुर तिहारको ऐतिहासिक र धार्मिक महत्व ।

कुकुर तिहार हिन्दू धर्मसँग सम्बन्धित छ, जहाँ कुकुरलाई यमराजका दूतको रूपमा मानिन्छ । हिन्दू धर्मग्रन्थहरूमा उल्लेख गरिएको कथाअनुसार, कुकुर यमराजका साथी र दूत हुन्, जसले मृत्युपछि मानिसलाई यमलोक पुर्‍याउने काम गर्छन् । महाभारतमा उल्लेखित एक प्रसंग अनुसार युधिष्ठिरले आफ्नो अन्तिम यात्रामा एउटा कुकुरलाई साथ लिएर स्वर्ग जाने यात्रा गरेका थिए । उक्त कुकुर धर्मराजका रूपमा प्रकट भएको थियो, जसले निष्ठा, प्रेम र सतित्वको प्रतीकका रूपमा युधिष्ठिरलाई साथ दिएको थियो । त्यसैले, हिन्दू परम्परामा कुकुरलाई आदर र सम्मानका साथ पूजा गरिन्छ ।

पूजाको विधि ।

कुकुर तिहारको दिन घरघरमा वा सार्वजनिक स्थानमा कुकुरहरूलाई टीका, माला र मिठो भोजन खुवाएर पूजा गरिन्छ । सबैभन्दा पहिला उनीहरूलाई रातो वा पहेँलो टीका लगाइन्छ, जसलाई शुभको प्रतीक मानिन्छ । त्यसपछि फूलमालाले उनीहरूको घाँटी सजाइन्छ । यसरी सजाएपछि, उनीहरूलाई मासु, भात, दही, रोटी लगायतका विभिन्न परिकार खुवाइन्छ । केही ठाउँमा त मन्दिरमा गई विशेष प्रकारको पूजा पनि गरिन्छ ।

समाजमा कुकुरको भूमिका ।

नेपाली समाजमा कुकुरलाई वफादार र सुरक्षाको प्रतीक मानिन्छ । गाउँ, सहर, घर, खेतबारी वा चौकीमा समेत कुकुरहरूले पहरेदारको भूमिका निर्वाह गर्छन् । कुकुरहरू मात्र होइन, उनीहरूको विभिन्न जातजाति हुन्छन्, र उनीहरूको प्रकारका आधारमा भिन्न-भिन्न भूमिका हुन्छ । पालतु कुकुरहरूले घरको सुरक्षा गर्छन् भने सडकमा रहेका कुकुरहरूले पनि धेरै ठाउँमा मानिसहरूलाई चेतावनी र सुरक्षामा सहयोग पुर्‍याइरहेका हुन्छन् । उनीहरूको भुमिका गहिरो र महत्वपुर्ण हुन्छ, जसलाई कुकुर तिहारले अझै सम्मान र श्रद्धासाथ प्रस्तुत गर्दछ ।

आधुनिक समाजमा कुकुर तिहारको महत्त्व ।

हालका दिनमा पशु अधिकार र कल्याणमा मानिसहरूको जागरूकता बढ्दै गएको छ । कुकुर तिहार जस्ता पर्वले जनावरहरूको हक, सम्मान, र अधिकारको बारेमा सचेतना फैलाउने भूमिका खेल्दछ । यसले मानिसहरूलाई उनीहरूको माया, विश्वास र कृतज्ञताको प्रतीकका रूपमा महसुस गराउँछ । कुकुर तिहारले पशुप्रतिको प्रेम, सह-अस्तित्व र मानिसको जिम्मेवारीलाई थप गहिरो बनाउँछ ।

कुकुर तिहारले दिने सन्देश ।

कुकुर तिहारले मानव र जनावरबीचको मित्रता, समर्पण, र सहिष्णुताको उदाहरण दिन्छ । यो चाडले हामीलाई जनावरहरूप्रति माया, आदर र करुणाको भावना जागृत गर्न प्रेरणा दिन्छ । यस पर्वले जीवनमा उनीहरूको महत्त्व बुझाउँदै समाजमा सकारात्मक सोचको विकास गर्न मद्दत पुर्‍याउँछ ।

अन्ततः, कुकुर तिहार नेपाली समाजका लागि मात्र होइन, सम्पूर्ण मानव सभ्यताका लागि एक शिक्षाप्रद र उदाहरणीय पर्व हो । यो पर्वले हामीलाई जनावरप्रति मानवीय दृष्टिकोण राख्न, उनीहरूको माया र रक्षा गर्न सन्देश दिन्छ ।
वैवस्वत मन्वन्तर कुलमा जन्मिएको कुकुर अहिले लोकप्रिय घरपालुवा जनावरका रूपमा समेत स्थापित भएको छ ।