माओवादी आन्दोलनका नायक डम्बर थामी ‘अनुपम’को संघर्षपूर्ण यात्रा र युद्धका अविस्मरणीय मोर्चाहरू

थाङ्मीचागु डटकम सम्बादाता २३ भदौ २०८१ दोलखा कालिञ्चोक ६ लापिलाङ डम्बर थामी ‘अनुपम’, माओवादी जनमुक्ति सेनाका साहसी योद्धा र नेताका रूपमा प्रसिद्ध छन्। थामी समुदायका एक प्रमुख प्रतिनिधि डम्बर, आफ्नो परिवारसहित माओवादी आन्दोलनमा संलग्न रहे। जनमुक्ति सेनाका ब्रिगेड कमान्डरको भूमिकामा रहेका उनले देशभरका दर्जनौं युद्ध मोर्चामा वीरतापूर्वक सहभागिता जनाए।

उनको परिवार पनि जनयुद्धमा निकै सक्रिय रह्यो। उनका बुबा चुनबहादुर थामी थामी राष्ट्रिय मुक्ति मोर्चाका अध्यक्ष र संविधानसभा सदस्य थिए। उनका दुई भाइ र एक बहिनी समेत युद्धमा सहभागी भए, जसले परिवारलाई आन्दोलनको एक महत्त्वपूर्ण हिस्सा बनायो।

डम्बर थामीले २०५४ साल असोज २५ मा माओवादी पार्टीमा ‘होलटाइमर’को रूपमा भूमिगत जीवन सुरु गरे। पहिलो भिडन्त २०५५ साल असार ५ मा दोलखाको नयाँपुलमा प्रहरीसँग भयो। यस क्रममा उनले पार्टीबाट ‘अनुपम’ उपनाम पाएका थिए।

उनका उल्लेखनीय युद्ध मोर्चाहरूमा काभ्रेको भीमखोरी हमला, दोलखाको मेलुङ इलाका प्रहरी कार्यालयमा आक्रमण, सोलुखुम्बुको जुनबेंसी युद्ध, र रामेछापको दोरम्बा मोर्चा रहेका छन्। विशेषगरी, दोरम्बा युद्धमा प्रहरीले आत्मसमर्पण गरेको थियो र माओवादीले ठूलो मात्रामा युद्धसामग्री कब्जा गर्न सफल भएको थियो।

२०५७ साल चैत १९ मा दोलखाको मैनापोखरी इलाका प्रहरी कार्यालयमा भएको आक्रमणमा उनले गम्भीर चोट बेहोरे, पेटमा गोली लाग्दा प्लास्टिकको आन्द्रा जोडेर नयाँ जीवन पाए। यद्यपि, यसले उनलाई संघर्षमा झन् सशक्त बनायो।

उनको जीवनको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष भनेको क्यान्टोनमेन्ट बसाइ थियो, जहाँ उनले ब्रिगेड कमान्डरका रूपमा जनसेनाको नेतृत्व सम्हालेका थिए। पछि उनले सेना समायोजन विशेष समितिमा पनि काम गरे।

युद्धपछि उनी वैदेशिक रोजगारीमा लागे, तर उनको संघर्ष र योगदानले माओवादी आन्दोलनमा ऐतिहासिक भूमिका खेलेको छ। अहिले उनी साहित्यिक क्षेत्रतर्फ सक्रिय छन् र मुक्तकसंग्रह र संस्मरणहरू लेखिरहेका छन्।

डम्बर थामी ‘अनुपम’को जीवनले नेपाली जनयुद्धको वास्तविकता र संघर्षलाई उजागर गरेको छ। उनका बलिदान, साहस र नेतृत्वले नेपालको राजनीतिक इतिहासमा एक प्रेरणादायी अध्याय सिर्जना गरेको छ।

डम्बर थामी ‘अनुपम’को पहिचान र संघर्ष युद्धको फेरिस्ता

पहिचान:

डम्बर थामी ‘अनुपम’ माओवादी जनमुक्ति सेनाका एक साहसी योद्धा र नेताका रूपमा चिनिन्छन्। दोलखा जिल्लामा जन्मिएका थामी, थामी समुदायका गौरवशाली प्रतिनिधि हुन्। उनी जनमुक्ति सेनाका ब्रिगेड कमान्डर थिए र झन्डै एक हजार जनसेनाको नेतृत्व गर्दै दर्जनौं युद्ध मोर्चामा सहभागी भए। उनको परिवार नै माओवादी आन्दोलनमा सक्रिय थियो। उनका बुबा चुनबहादुर थामी थामी राष्ट्रिय मुक्ति मोर्चाका अध्यक्ष र संविधानसभा सदस्य थिए। दुई भाइ र एक बहिनीसमेत युद्धमा सामेल हुँदा, यो परिवारको योगदानलाई माओवादी जनयुद्धको महत्वपूर्ण अंश मानिन्छ।

सङ्घर्ष र युद्धको फेरिस्ता:

१. २०५४ साल असोज २५:

• माओवादी पार्टीमा ‘होलटाइमर’ बनेर भूमिगत भए र ‘अनुपम’ उपनाम पाए।

२. २०५५ साल असार ५:

• पहिलो भिडन्त: दोलखाको नयाँपुलमा ‘किलोसेरा टु’ अप्रेसन अन्तर्गत पुलिससँग पहिलो युद्ध।

३. काभ्रेको भीमखोरी हमला:

• धर्म र भीष्म सहिद भए। माओवादीले चार थान थ्रीनट थ्री राइफल कब्जा गरे। युद्धमा तीन जनसेना घाइते भए।

1. दोलखाको मेलुङ इलाका प्रहरी कार्यालय हमला:

• आंशिक सफलता हात लाग्यो तर एसल्ट कमान्डर उत्तरबहादुर मगर र कमल चौलागाईं सहिद भए।

1. सोलुखुम्बुको जुनबेंसी प्रहरी चौकी हमला:

• ठूलो घमासान युद्ध।

1. सिन्धुपाल्चोक थोकर्पा मोर्चा:

• पाँच प्रहरीलाई ढाले र नौ थान ठोकर्पा थ्री र एक थान सर्ट गन कब्जा गरियो।

1. रामेछापको दोरम्बा युद्ध:

• इन्सपेक्टर दिलिप राईको नेतृत्वमा प्रहरी आत्मसमर्पण गरे। माओवादीले १९ थान थ्रीनट थ्री राइफल, हजारौं गोली र अन्य युद्धसामग्री कब्जा गर्यो।

1. दोलखाको मैनापोखरी इलाका प्रहरी कार्यालय हमला (२०५७ चैत १९):

• पेटमा गोली लागेर पिठ्युँबाट निस्किएको थियो। तीन फिट लामो प्लास्टिकको आन्द्रा जोडेर नयाँ जीवन पाए।

1. सिन्धुपाल्चोक चेहेरे युद्ध:

• शाही सेनासँगको फायरिङ एम्बुस, सफल कब्जा र प्रहरी चौकीमाथि आक्रमण।

1. बाराको अमलेखगन्ज युद्ध:

• पाँच थान इन्सास र दुई थान एसएमजी कब्जा गरियो। पूर्व–पश्चिम महेन्द्र राजमार्गमा शाही सेनासँग घमासान युद्ध भयो।

1. काभ्रेको घर्तीछाप (०६२ जेठ ३०):

• शाही सेनासँगको भिडन्तमा तीन थान इन्सास राइफल र एक थान एलएमजी कब्जा गरियो।

1. काभ्रे सदरमुकाम धुलिखेल आक्रमण तयारी:

• रेकीका क्रममा गिरफ्तारीमा परे र एक महिना हिरासतमा राखे। जेल बसेको तीन महिनापछि शान्ति प्रक्रियामा आएपछि ०६३ जेठ १ मा धुलिखेल कारागारबाट मुक्त भए।

1. क्यान्टोनमेन्ट बसाइ:

• जनसेनाको ब्रिगेड कमान्डरका रूपमा जिम्मेवारी सम्हाल्दै, सेना समायोजन विशेष समितिमा पनि काम गरे।

वैदेशिक रोजगारी र साहित्यिक जीवन:
जनयुद्धको संघर्षपछि, डम्बर थामी ‘अनुपम’ वैदेशिक रोजगारीमा गएका छन्। अहिले उनी साहित्यमा सक्रिय छन् र उनका मुक्तकसंग्रह तथा युद्धकालीन संस्मरणहरू प्रकाशनको तयारीमा छन्।

निष्कर्ष:
डम्बर थामी ‘अनुपम’को यो संघर्ष, बलिदानी र नेतृत्वले नेपालको माओवादी आन्दोलन र गणतन्त्र प्राप्तिमा ऐतिहासिक भूमिका खेलेको छ।