समाजवादी केन्द्रका ४ फाइदा, ६ बेफाइदा

0Shares

वैचारिक मतभेद विरलै र अधिकांशतः नेतृत्व र व्यक्तित्वको टकरावका कारणले विभाजित भएका दलहरूलाई समाजवादी केन्द्रको नामले एकठाउँमा जम्मा गर्न त सम्भव होला तर राजनैतिक दलका रूपमा संगठित गर्न कठिन हुनेछ वाम एकताका लागि छलफलमा जुटेका तत्कालीन नेकपाका पाँच जना स्थायी कमिटी सदस्य ।
कार्ल मार्क्स भन्छन्- ‘समाजवादको अर्थ शान्ति हो, शान्तिको अर्थ समाजवादको विरोध नहुनु हो ।’ विन्स्टन चर्चिल भन्छन्- ‘पूँजीवादको अर्थ असमान वितरण र समाजवादको अर्थ समान वितरण हो ।’ मार्क्स र चर्चिलको भनाइको आसपासबाट समाजवादको आधार तयार गर्दा समाजवादी केन्द्र घोषणा गर्नु आजको कार्यभार हो ।

तर, यसका लागि राजनैतिक दलहरूका बीचमा एकरूप समझदारी हुन अनिवार्य छ । यसै पृष्ठभूमिमा नेपालमा भइरहेको समाजवादी केन्द्र निर्माणका बारेमा विश्लेषण गर्न जरूरी छ ।

त्यसो त समाजवादी केन्द्रको चर्चा यतिबेला चुलिएको छ । खासगरी माओवादी, एकीकृत समाजवादी, जनता समाजवादी समेतका पार्टीहरू र प्रचण्ड, माधव नेपाल र बाबुराम भट्टराईहरू समाजवादी केन्द्र निर्माण गर्ने अन्तिम गृहकार्यमा छन् भन्ने समाचार पनि आउने गरेका छन् । यसको आधार भने नयाँ संविधान नै हो ।

नेपालको संविधानले समाजवादको आधार तयार गर्ने समाजवादी अर्थतन्त्र निर्माण गर्ने समेतको घोषणा गरेको छ । नेपाली कांग्रेसले आफूलाई राष्ट्रियता, प्रजातन्त्र र समाजवादको नारामा उभिएको पार्टी भन्ने दाबी गर्छ । तत्कालीन एमालेे र माओवादी मिलेर बनेको नेकपाले आफ्नो राजनैतिक दस्तावेजमा समाजवाद हुँदै साम्यवाद प्राप्त गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको छ ।

मधेशवादी पार्टी आफूलाई जनता वा लोकतान्त्रिक फुर्को जोड्दै समाजवादी पार्टी भनेर औपचारिक रूपमा दर्ता गरी काम कारबाही गर्दै आएका छन् । माओवादी पृष्ठभूमिका आहुति वा डा. भट्टराई समाजवादी नामका चिरामा संगठित हुन खोज्दै गरेको कुरा पनि साँचो हो ।

यसै सेरोफेरोमा समाजवादी केन्द्रको चर्चासहित समाजवादी केन्द्र गठनको फाइदा र बेफाइदाका बारेमा समीक्षा गर्नु यो आलेखको आशय रहेको छ ।

विषय प्रवेश

समाजवाद आजका दिनमा नेपाली राजनीतिको साझा विन्दु र गन्तव्य बन्न पुगेको छ । यो आजको सच्चाइ पनि हो । यति हुँदाहुँदै पनि आजका दिनमा राजनैतिक पार्टीहरू फरक-फरक छन् । राजनैतिक दलका नेताहरू फरक-फरक छन् । तिनका बीचमा एकताको कल्पना गर्न सकिने अवस्था छैन ।

हिजोका एकताले निरन्तरता नपाउँदा, आज र भावी दिनमा समेत समाजवादी केन्द्र होस् वा अरू नै कुनै नाममा पनि एकताको परिकल्पना गर्न मानिसलाई कठिन छ । एकता गरिहाले पनि टिक्न गाह्रो छ । यो आजको सच्चाइ हो । यतिका सच्चाइका बावजुद पनि आज समाजवादी केन्द्र निर्माणको चर्चा किन गरिंदैछ, यसका फाइदा र बेफाइदा के हुन् भन्ने बारेमा पनि बेलैमा चर्चा गर्न जरूरी छ ।

पार्टी अनेक, समाजवादी गन्तव्य एक

नेपालमा राजनैतिक दलहरूले आफ्नो नामले नै कांग्रेस वा कम्युनिस्टको सन्देश दिने गरेका छन् । खासगरी पार्टीहरू प्रतिबन्ध भएका र सामान्य बोल्ने-लेख्ने हक समेतमाथि प्रतिबन्ध लागेको राणाशासनका बखत राजनैतिक दलहरू भूमिगत अवस्थामा नै खोल्न थालियो । राणाहरू ज्ानताको अधिकारका विरुद्धमा हुँदा तिनैका विरुद्ध संघर्ष गर्नका लागि र राणाशासन अन्त्यका लागि कांग्रेस र कम्युनिस्ट पार्टी गठन भए ।

कांग्रेस पार्टीले आफ्नो ध्येय राष्ट्रियता, प्रजातन्त्र र समाजवादलाई बनायो भने कम्युनिस्टहरूले गणतन्त्रका साथै समाजवादलाई आफ्नो लक्ष्य बनाए । कम्युनिस्टहरूले भन्ने गरेको समाजवाद वैज्ञानिक समाजवाद थियो । जेसुकै होस् आजका दिनमा निर्वाचन आयोगमा दर्ता भएका राजनैतिक दलमध्ये करिब करिब सबैजसो दलको लक्ष्य समाजवाद भन्ने कुरामा विवाद छैन । समाजवादलाई लक्ष्य बनाएका राजनैतिक दलहरूका लागि समाजवादी केन्द्र निर्माणको चर्चा हुनु सर्वाधिक खुसीको कुरा हो ।

यसका बावजुद पनि राजनैतिक पार्टीहरूले आफ्नो पहिचान समेतका लागि नामहरू भने कम्युनिस्ट वा गैर कम्युनिस्ट पार्टी भन्ने स्पष्टै छुटि्टने गरी नामकरण गरेका छन् । राजनैतिक दलहरूका नाम र नेतृत्वमा विमति होलान् तर समाजवादी लक्ष्यका बारेमा विवाद छैन । यसरी हेर्दा राजनैतिक दलहरू अनेक लक्ष्य एक भन्ने कुरालाई स्थापित गर्न समाजवादी लक्ष्य एक भन्न सकिने ठाउँमा आइपुगेका छन् ।

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *